YENİ SİSTEMDE HUKUKSAL AÇIDAN ASKERİ HAREKÂTIN SEVK VE İDARESİ

OsmanProf. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı

İdlib’de 33 Türk askerinin şehit düştüğü günlerde televizyon ekranlarındaki bazı görüntüler nedeniyle, “yeni sistemde” Milli Savunma Bakanı’nın Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları ile olan ilişkilerine değinme ihtiyacı duymuş ancak, acının dorukta olduğu bir sırada yanlış anlaşılabilirim endişesiyle o günlerde bunu yapmamıştım.

Televizyon ekranlarındaki o görüntüler, bana göre, bir anlamda, yeni sistemde Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanlarının Milli Savunma Bakanı’na “ayrı ayrı bağlı ve sorumlu” olmasının nasıl anlaşıldığına işaret ediyordu.

y

Konu hakkında kitaplar dâhil akademik çalışmaları olan bir uzman olarak, Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanlarının Milli Savunma Bakanı’na “ayrı ayrı bağlı ve sorumlu” olmasının bu görüntülerde ifadesini bulduğunu düşündüğüm uygulamasının hukuken yanlış olduğunu düşünüyorum.

Çünkü bir makama “bağlı ve sorumlu” olmak, hukuken, o makamın kendisine bağlı daha alt makamın yerine geçip onun yapması gerekeni yapma hakkını doğurmadığı gibi, üst makama böyle bir sorumluluğu da yüklemez.

Daha anlaşılır kılmak için, vali-kaymakam ilişkisini örnek vermek isterim. Kaymakam, valiye bağlıdır. Ancak vali, kendisine bağlı diye, kaymakamın yerine geçip kaymakamın yapması gereken işleri yapmaz, yapamaz, alması gereken kararları almaz, alamaz.

Konuya ilişkin olarak ayrıca şu iki hususa da dikkat çekmek isterim. Birincisi, Milli Savunma Bakanı koltuğunda emekli bir Genelkurmay Başkanı’nın değil de sivil bir siyasetçinin oturabileceğidir. İkincisi de, Anayasa’nın 117/2 maddesi uyarınca, milli güvenliğin sağlanması sorumluluğunun Cumhurbaşkanı’na verilmiş bir görev olduğudur.

Bu noktada, “bağlı ve sorumlu olmadan” hareketle;  sivil bir siyasetçi, Milli Savunma Bakanı diye, askeri bir harekâtı bizzat sevk ve idare edebilir mi? Ya da milli güvenliğin sağlanması sorumluluğu kendisine verildi diye, Cumhurbaşkanı’ndan bir askeri harekâtı bizzat sevk ve idare etmesi beklenebilir mi?

Kaldı ki,  bir de Anayasa’nın 117. maddesinin son fıkrası vardır ki; buna göre de, savaş (çatışma) durumunda Silahlı Kuvvetlerin sevk ve idaresi Genelkurmay Başkanı’na bırakılmıştır.

Yukarıdaki mülahazalar ışığında, değerlendirmem odur ki; “bağlı ve sorumlu olma”, münhasıran “idari vesayet” bağlamında öngörülmüş, böyle görülmesi gereken bir husustur. Dolayısıyla temsil, önceden izin alma, yapılanı denetleme gibi şekillerde uygulanması icap eder.

Daha açık bir ifadeyle de, Milli Savunma Bakanı’nın, askeri harekâtların sevk ve idaresini kendisine bağlı ve sorumlu Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanlıklarına bırakmasıdır. Bakan, öngörülen kapsam ve sınırlar ile verilen yetki içinde icrasına nezaret etmekle yetinmelidir. Hukuken doğrusunun bu olduğuna inanıyorum.

Öyle anlaşılıyor ki, konu, “yeni sistem” bağlamında gözden geçirmeye ciddi şekilde muhtaç bir konudur. Yapılacak gözden geçirmenin sonucunda, anayasal, yasal ve/veya idari düzenlemelere ihtiyaç olacağı şimdiden çok açık olarak görülebilmektedir.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 07 Mart 2020

YAŞAM ARZU'SU

Yaşam sadece vişneli çörek kutusu ya da mayın tarlası değildir...

İdris'in Otağı

Sevgi Çiçeklerimi Koparabilirsiniz

ÖZGE ÖNDER

Burada Yaşam Var!

minimalist günlük.

bilinçli farkındalık, minimalizm

%d blogcu bunu beğendi: