Bölüm 28c- İnsanlaşmanın aşamaları-2

yasliProf. Dr. İsmet GEDİK

Psikiyatri gibi beyin-ruh ilişkileri ve de antropoloji uzmanı bir bilim adamı olan Edwin Fuller Torrey’in yeni (2017) çıkan “Evolving Brains, Emerging Gods: Early Humans and the Origins of Religion = Beynin Evrimi ve Tanrıların Ortaya Çıkışı – İlk İnsanlar ve Dinlerin Kökeni” adlı eseri de insanlığın nasıl evrimleştiği konusunda bilgiler içermektedir.


Şekilde görüldüğü üzere, insanlık üç çok farklı beyin büyümesi aşamasından geçerek günümüz modern insanlığına ulaşmıştır.

çmavi


Bunlar Homo habilis, Homo erectus, ve Homo sapiens olarak bilinir. Homo sapiens’in de arkaik ve modern olmak üzere iki alt türü vardır. Arkaik türün en tanınanı neandertal insanıdır.


1.png

Şekil 79: İnsanlaşma sürecinde özellikle frontal ve pariyetal loblarda gelişmeler olmuştur.


Canlıların gelişmesi, bilgiye göre olur. Bilgi de nesilden nesile aktarılarak birbirleriyle bağlantılı gelişimler ortaya çıkarır. Bu durum Ernst Haeckel tarafından 1866’da  “ontogeny recapitulates phylogeny = bireysel gelişim evrelerinde soy geçmişi kayıtlıdır” şeklinde ifade edilmiş ve “Haeckel’s biogenetic law” olarak literatüre girmiştir.


2.pngŞekil 80: Bireysel gelişimde, canlının soygeçmişi özetlenir: (1) numara 2 milyar yıl, (2) numara 650 milyon yıl, (3) numara 500 milyon yıl, (4) numara 350 milyon yıl, (5) numara 200 milyon yıl önceki atalarla ortak bilgiler.


Torrey, insanın geçmişinde görülen bu üç farklı beyin büyüklüğünün günümüz çocuklarının büyüme aşamalarında da görüldüğünü dikkate alarak, günümüz insanının çocukluktan ergenliğe kadar olan evrede gösterdiği davranış değişimlerinin, ataları olan habilis, erektus ve neandertal türleriyle benzerlik gösterip-göstermediğini araştırmıştır.


3.pngŞekil 81: Haeckel’in biyogenetik kuralının insanın bireysel gelişiminde de geçerli olduğunu Torrey (2017) yayınında göstermiştir.


Bunu saptamak için beyinlerin büyümesi evrelerindeki nöronal = sinirsel bağlantı ilişkilerini gösteren manyetik rezonans görüntüleriyle (MRI), bir kişiden başka birinin ne düşündüğünü düşünmesi istenerek bu sırada fMRI ile hangi beyin bölgelerinin harekete geçirildiği belirlenebilir.

Beyin bölgeleri arasındaki bağlantıları değerlendirmede yararlı olan difüzyon tensör görüntüleme (DTI) işlemleri sonuçlarından yararlanılır. Yakın zamanlarda kullanıma giren difüzyon tensörü görüntüleme (DTI) tekniği canlılarda beynin beyaz madde bağlantı yollarım ilk kez görüntüleyebilmemizi sağlamıştır. Beyinde bugüne kadar 15’in üzerinde farklı bağlantı yolu tespit edilmiştir.


4.png

Şekil 82: Bizi insan yapan beceriler açısından önemli olan beyaz madde bağlantı yolları.


Çocuklar ve genç yetişkinler üzerinde yapılan DTI incelemeleri ile her yolun farklı yaşlardaki olgunlaşma derecesini değerlendirmek mümkündür. Bazı bağlantı yolları doğumdan kısa bir süre sonra olgunlaşır. Örneğin, iki beyin yarımküresini birbirine bağlayan büyük bir yol olan korpus kallozum böyledir.

Doğumdan kısa bir süre sonra olgunlaşan bir diğer beyaz madde yolu da prefrontal beyin bölgesini beynin arka kısmındaki oksipital lob ve görsel kortekse bağlayan inferior longitudinal fasikulustur (alt boylamsal sinir demeti).

Buna karşın, dört beyaz madde bağlantı yolu en son olgunlaşanlar arasında olup, bunlar modern Homo sapiens in insan hâline gelmesinde çok önemli rol oynayan beyin bölümlerini birbirine bağlar.

Bu dört bağlantı yolu superior longitudinal fasikulus (üst boylamsal sinir demeti), arkuat fasikulus (kavisli sinir demeti), unsinat fasikulus (çengelsi sinir demeti) ve cingulum’dur (singulum). Tüm bu sinir demetleri yukarıdaki şekilde gösterilmiştir.

Devamı var.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: