Bölüm-33- Bu engellemeler ülkemizin üretken bir toplumdan, tüketen -hazır-yiyici topluma dönüştürülmesi şeklinde olmuştur.

Prof. Dr. ismet GEDİK

Üretken bir toplum olmamızı baltalama örnekleri- İlk Örnek: Gelişmiş bir uçak sanayisinin birilerinin zorlamasıyla kapatılması


Cumhuriyet ilan edileli henüz 16 ay olmuş. Atatürk, ‘Bütün tayyarelerimizin ve motorlarının memleketimizde yapılması ve hava harp sanayiinin de bu esasa göre inkişaf ettirilmesi icap eder’ diyor ve ‘Türk Tayyare Cemiyeti’nin kurulması için talimat veriyor ve büyük bir heyecan ve inançla kollar sıvanıyor.


Birinci Dünya Savaşı’ndan yenilgiyle çıkan Almanya’nın, Versay Antlaşması gereği uçak imalatları kısıtlanmıştır.


Havacılık çalışmalarını sürdürmekte kararlı olan Almanlar, ellerindeki birikimlerini eski müttefiki olan Türkiye ile paylaşmak isterler. 1925 yılında Junkers Firması ile Türk Tayyare Cemiyeti ortaklaşa TOMTAŞ (Tayyare Otomobil ve Motor Türk Anonim Şirketi)’ni kurarlar.

Bir yıl sonra ‘Kayseri Uçak ve Eskişehir Bakım Tesisleri’ kurulur. Bunlar, zamanın en modern koşullarına göre dizayn edilmiştir. Hemen ardından ‘Tayyare Makinist Mektebi’ açılır. Fransa ve Almanya’ya uçak mühendisliği öğrenimi için öğrenciler gönderilir.

Çalışmalar aralıksız sürer ve 1932 yılına kadar 15 adet Junkers A 20 bombardıman uçağı imal edilir. Almanların hisseleri bir süre sonra THK’na devredilir. Birkaç yıl sonra, Amerikan Curtis-Wright grubuyla anlaşma yapılır.

Anlaşmaya göre bu gruptan hem bilgi ve techizat alınacak hem de ortak uçak montajı yapılacaktır. 1939’a kadar süren ortaklık sonrasında, fabrikanın uçak üretim, bakım ve revizyon hakkı tamamen Türk Hava Kuvvetleri’ne verilir.


Özel sektörde ise şu gelişmeler olur:

Adsız.png

Şekil 43: Nuri Demirağ hiçbir yabancı sermayesi ve yardımı almadan Türkiye’de uçak fabrikası kurmuş, havalimanı yapmış, tüm personeli yetiştiren kurslar düzenlemiştir.


1936 yılında Nuri Demirağ İstanbul-Beşiktaş’ta tasarım ve prototip atölyesi, Sivas-Divriği’de uçak fabrikası ve havacılık okulu tesisi kurar.

Nuri Demirağ Yeşilköy’de Şimdiki Atatürk Hava limanı olan yerde havaalanı yaptırır. İlk Paraşüt imalatını da Nuri Bey bu tesislerde yapar. THK’na 65 adet Planör, 10 adet eğitim uçağı yapıp teslim eder. Kendi geliştirdiği NUD-36 modelinden 24 adet imâl eder.

Almanlar ile NUD-38 modeli uçak geliştirir. İmâl edilen uçakların şartnâmeye aykırı olduğu iddiası ile uçaklar reddedilir. Mahkeme bilirkişisi Nuri Bey’i haklı bulmasına rağmen davâyı kaybeder. İkinci dünya savaşında uçak yedek parçası üretimi yapan tesis üretimi durdurulur.

İspanya, Irak ve İran’dan gelen uçak taleplerine hükümet engel olur. Gök okulları kapatılır. Havaalanı istimlâk edilir. Elde kalan uçaklar ise devredilmeyip hurdacıya satılır…!!!

.II. Dünya Savaşı’na kadar, 112 adet değişik tipte uçak imal edilmiştir.

Savaş sonrasında ABD Hükümeti’nin Marshall Planı devreye girer ve Türkiye’ye uygulanan ekonomik yardım çerçevesinde uçak ve motor verilmeye başlanır. Türkiye emek harcamadan gelen yardımlara ve hazıra çabuk alışır. Dönemin idarecileri yapılan antlaşmalar gereği, artık uçak ve motor fabrikalarının üretim faaliyetlerine gerek olmadığını düşünürler.

Fabrikalar ard arda Makine ve Kimya Endüstrisi kurumuna devredilirler.

Motor fabrikası 1955’te traktör imal etmeye başlar. Uçak fabrikasında ise 1950’da üretim tamamen durdurulur. ‘Kayseri Hava İkmal ve Bakım Merkezi’ haline dönüştürülür.

Böylece Atatürk’ün ölümünden 12 sene sonra, yıllar önce koyduğu hedef ve o muhteşem vizyon yok olur gider…

Bir başka üretim-batırılması örneği:

Tarih 1913.. Mustafa Kemal Sofya’da askeri ateşedir.  Bulgaristan parlementosunda Türk milletvekili olan Varnalı Şakir Zümre ile de yakın arkadaştır.

 Tarih 1922. Mustafa Kemal ile samimiyetini ilerleten Şakir Zümre, Mareşal Fevzi Çakmak ile de yakındır. Kurtuluş Savaşı boyunca önce Kuvai Milli güçlerine, ardından da düzenli orduya yurt dışından silah göndermiştir. Kurtuluş Savaşının kazanılmasında onun gönderdiği silahların etkisi büyüktür. Bu hizmetleri karşılığında meclis tarafından istiklal madalyası ile ödüllendirilir.

Tarih 1925.. Kurtuluş Savaşı kazanılmış, Cumhuriyet kurulmuştur. Mustafa Kemal’in isteğiyle Şakir Zümre İstanbul’a yerleşmiştir. Haliç’te Türkiye’nin ilk silah ve cephane fabrikasını kurar. Önce Bulgaristan’dan uzman ve teknisyen getirir. Sonra Türkleri eğitip-yetiştirir.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin birçok ihtiyacını karşılamaya başlamıştır. Uçak bombaları, denizaltı bombaları, el bombası, kara mayınları, top kamaları eğitim bombaları, işaret ve aydınlatma fişekleri ve bu fişekleri ateşlemeye yarayan silahlar Şakir Zümre Fabrikası’nın en çok ürettiği ürünlerdir.

Tarih 1935.. Fabrika sadece yurtiçinde değil, yurtdışında da ün yapmıştır. Fabrikada 2 binden fazla insan çalışmaktadır. Polonya Nazi saldırısıyla baş etmek için Şakir Zümre’den silah ve cephane alır. Mısır, Ürdün, Suriye bomba ihtiyacını Türkiye’den karşılamaktadır. Bulgaristan zaten Şakir Zümre’yi tanıyor, ordusunun ihtiyacını onun fabrikasından sipariş ediyordu.

Tarih 1937.. Şakir Zümre sürpriz bir sipariş alır. Siparişi veren daha 15 yıl önce Kurtuluş Savaşında yendiğimiz Yunanistan’dır. Yunan Ordusuna satılacak bomba ve silahların değeri 1.5 milyon liradır.  Bu o güne kadar gerçekleşen ilk rekor ihracattır. Gazeteler bunu birinci sayfalardan ekonomik zafer manşetiyle duyurmuştur.

Tarih 1940.. Atatürk’ün ölümünden sonra… Amerika ile imzalanan Marshall yardımı Şakir Zümre için sonun başlangıcı olur. Amerika silah fabrikasının kapatılmasını istemiştir. Şakir Zümre silahtan vazgeçip tarım araçları üretmeye başlar. 

Amerika “Ben bedava traktör vereceğim” der. Şakir Zümre tarım aracı imalatından da vazgeçer. Bir süre İş Bankası’nın kumbaralarını yapar. Ardından demir döküm soba ve kuzinelerle Türkiye’de marka olur.

Şakir Zümre 16 Haziran 1966’da vefat edince, fabrikası da kapanır.

İşte üretici toplumdan tüketici topluma dönüşüm bu şekilde “dost kılığındaki düşmanlarca ve onları yerli işbirlikçileri sayesinde” olmuştur ve hala da devam etmektedir.

Devamı var.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: