Bölüm-23 Homo sapiens sapiens = Modern Homo sapiens- İçe-bakışcı Benlik ve Zamansal bellek

Prof. Dr. İsmet GEDİK

Gümümüz modern insanlarının ataları olan son insan türü Homo sapiens sapiens yaklaşık 70 bin yıl önceleri yine Afrika’da ortaya çıkmış ve oradan tüm dünyaya yayılmıştır.


İçe-bakışçı benlik, diğer insanlara nasıl göründüğünüz, onların sizi nasıl gördüğü ve onların sizi nasıl gördüklerine dair düşünceler sistemidir ve modern insanlara özgüdür.


Süslenme bir insanın kendini diğer insanlara beğendirme arzusu ürünüdür. Dolayısıyla içe-bakışçı bir yetenek gerektirir.


Süs veya takı gibi eşyalar 75 bin yıldan beri arkeolojik kazılarda ortaya çıkmaktadır Afrika’daki Homo sapiens rhodesiensis insanlarının 75.000 yıldan sonraki bireylerinde süs ve takılar bulunmuştur. Altay dağlarındaki Ayı mağarasındaki kazılarda 45 bin yıl öncelerine tarihlenen ve takılar bulunması, arkaik sapiens olarak tanımlanan eski sapiens (neandertalensis, denisova, vs.)  mensuplarının da, içe-bakışçı benlik denilen özelliğe kavuştuklarını gösterir.

Zamansal bellek ise, insanların gelecekteki davranışları planlarken geçmişte yaşadıkları çeşitli olayları esnek bir şekilde dikkate almalarını sağlayan yetenektir. Ve sadece modern insanlarda görülen bir yetenektir. Şöyle ki:

Yetmiş beş bin yıl önce bir avcı şu şekilde planlar yapmış olabilir: “Güneş tepenin ardından batarken ren geyiğinin vadiden inerek nehri geçtiğini hatırlıyorum. Bu geyiklerden ikisini öldürdüm ve gelecek sene yine avlanacağım.”

Buna karşılık, 25.000 yıl önce yaşamış olan bir avcı şu şekilde plan yapmış olabilir: “Güneş tepenin üzerindeki büyük ağacın yanından batarken ren geyiğinin vadiden inerek nehri geçtiğini hatırlıyorum, çünkü tam o sırada kız kardeşim doğum yaparken ölmüştü.

Birlikte avlandığımız kayınbiraderimin kabilesi yanlarında çok gürültü yapan ve emirleri yerine getiremeyen küçük oğlan çocuklarını getirdiği için sadece on iki ren geyiği öldürebilmiştik. Bu yüzden önümüzdeki sonbaharda onlarla beraber avlanmayacağız, annemin kız kardeşinin kabilesiyle avlanmak daha iyi.

Ayrıca kadınları nehrin kenarında tutacağız, böylece onlar ölü geyikleri sudan çıkarırken biz bu işle vakit kaybetmeden diğer geyikleri avlamaya devam edebileceğiz. Kayınbiraderim bana kızabilir ama ona geçenlerde çok hoşuna giden tilki-dişli kolyeyi veririm, böylece aramız açılmaz.

Eğer avı dikkatlice planlayıp herkese görev verirsek otuz ya da daha fazla ren geyiği öldürmeliyiz. Bu bize kış için saklayacak bolca yiyecek verecek.” (Torrey 2017, s.135)

Bir Not: içe-bakışçı benlik ve otobiyografik bellek konularıyla ilgili ayrıntılı beyin bölgeleri terimleri ve özellikleri içeren bir bölüm burada ilgi çekmeyeceği için atlanmıştır. Bu konuda bilgi isteyenler şu adreste bulabilirler: https://tanriyianlamak.blogspot.com/2020/11/beyin-ve-tanri-1.html


Adsız.png


ÖZETLE,

İnsanlık Homo habilis olarak, yaklaşık iki milyon yıl önce, önemli ölçüde daha zeki olmaya başladılar.

Homo erectus yaklaşık 1,8 milyon yıl önce özfarkındalık sahibi oldu.

Arkaik Homo sapiens in Neandertal türü, yaklaşık 230.000 yıl önce başkalarının düşünceleri konusunda bir farkındalık edinmeyi  başardı.

Erken dönem Homo sapiens ise, yaklaşık 100.000 yıl önce kendisi hakkında düşündüğünü düşünmesine olanak tanıyan içebakış becerisi kazandı.

Son olarak, modern Homo sapiens yaklaşık 40.000 yıl önce, geleceği planlamak için geçmişten gelen deneyimlerini kullanarak kendisini zamanda geriye ve ileriye doğru düşünebilme becerisini, yani otobiyografik belleği geliştirdi. Bu bilişsel evrimin her aşamasına beyinde oluşan ve günümüzde en azından kabaca tanımlanabilen anatomik değişiklikler eşlik etti.

2.5 milyon yıl önceleri Afrika’da ortaya çıkan ilk insanla, onlardan sonra dünyanın farklı yerlerinde, farklı zamanlarda ortaya çıkan insanlar ve gümümüz insanları arasında çok önemli farklar bulunduğu antropolojik-arkeolojik verilerden anlaşılmaktadır.

Doğada evrimsel bir gelişme olmadığı, varlıkların ilk yaratıldıkları şekilde yaşamalarına devam ettikleri şeklinde bir inanca sahip insanların bu inançlarını tekrar gözden geçirmeleri çok önemlidir.

Çünkü “Zamansal bellek yeteneği” geleceğinizin nasıl olacağı konusunda önemlidir.

Zaman içinde değiştiğinizi anlamazsanız, gelecek planlaması yapamazsınız.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: